Şu anda görüntülediğiniz: Hassa’da Deprem Hasarlı Yapıların Patlayıcılar ile Kontrollü Yıkımı: Titreşim Ölçümü Ne Gösterdi?

Hassa’da Deprem Hasarlı Yapıların Patlayıcılar ile Kontrollü Yıkımı: Titreşim Ölçümü Ne Gösterdi?

📁 Vaka Çalışması

Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından Hatay’ın Hassa ilçe merkezinde hasarlı yapıların kaldırılması gerekti. Bu yapıların patlayıcılar ile kontrollü yıkım işlerinde patlatma mühendisliği, müşavirlik ve danışmanlık hizmetlerini DTEX kurucu ekibi yürüttü. Bu yazıda 15 Eylül 2023 tarihli atımda ölçülen yer titreşimini ve ölçümün ne gösterdiğini anlatıyoruz.

💡 Kısaca

Kaydedilen en yüksek titreşim (tepe vektör toplamı) 1,646 mm/s oldu. Belirleyici bileşen düşey bileşendi. Bu bileşen, kendi frekansında, DIN 4150-3’ün titreşime en hassas yapılar için verdiği sınırın %31,9‘unda kaldı.

Saha ve kısıtlar

  • Yer: Hassa ilçe merkezi, Hatay.
  • Yapılar: Depremde hasar görmüş, az ve çok katlı betonarme yapılar. Beton sınıfı C30.
  • Yerleşim: Bitişik nizam. Yapılar ortak duvarlarla komşu binalara yaslanıyor.

Bitişik nizamda yıkım yapılan bina tek başına ele alınamaz. Komşu yapılar da etkileşimin bir parçasıdır. Depremde yorulmuş bir taşıyıcı sistemin yıkım sırasındaki davranışı da sağlam bir yapıya göre daha belirsizdir.

Yaklaşım

Yöntem, patlayıcılar ile kontrollü yıkımdı. DTEX değerlendirmesi: Hasarlı ve bitişik nizamdaki bir yapıda patlayıcılar ile kontrollü yıkım iki şey sağlar. Yapının yanında insan ve makineyle uzun süre çalışma ihtiyacını kısaltır. Çöküşü de önceden tasarlanmış bir sıraya bağlar.

Atım, kalibre edilmiş bir titreşim ölçerle tam dalga formu olarak kaydedildi:

  • Cihaz: Instantel Micromate, ISEE 10.90FB, seri UM12584
  • Kalibrasyon: 28.09.2022
  • Örnekleme: Saniyede 2048 örnek
  • Cihaz öz-testi: Başarılı

Patlatma tasarımının ayrıntıları (delik, şarj ve gecikme düzeni) bu yazının kapsamı dışındadır.

Sonuç: Ölçülen titreşim

BileşenTepe parçacık hızı (mm/s)Baskın frekans (Hz)
Düşey1,62423,8
Boyuna1,08068,3
Enine0,725>100
Tepe vektör toplamı1,646—

Değerler cihazın özet ekranından alınmadı. Ham dalga formundaki 14.567 örnekten yeniden hesaplandı; cihaz değeriyle fark 0,000 mm/s çıktı.

Hassa ölçümünde titreşim bileşenlerinin DIN 4150-3 sınır eğrileriyle karşılaştırıldığı PPV–frekans diyagramı

Ölçülen bileşenler, kendi baskın frekanslarındaki sınır değerlerle karşılaştırıldı:

  • DIN 4150-3, Tablo 1, Satır 3 (titreşime özellikle hassas, tescilli yapılar): Belirleyici oran %31,9 (düşey bileşen)
  • DIN 4150-3, Tablo 1, Satır 2 (konutlar): %18,0
  • ABD OSM alternatif kriter eğrisi (30 CFR 817.67(d)(4), Figure 1): %4,3

Enine bileşenin frekansı 100 Hz’in üstünde, yani eğrilerin tanımlı olduğu aralığın dışında. Bu yüzden 100 Hz’deki sınırla, en muhafazakâr biçimde değerlendirildi.

📜 Mevzuat Atfı

Türkiye’de patlatma kaynaklı zemin titreşimine ilişkin sınır değerler, Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği’nin Ek-2’sinde düzenlenir. Konuyu ÇGKY’de patlatma kaynaklı zemin titreşimi yazımızda ayrıntısıyla ele aldık. Bu hizmeti nasıl yürüttüğümüz için: titreşim izleme ve PPV ölçümü.

Raporlamadığımız değerler ve 2027’ye ders

Aynı kayıtta hava şoku da ölçüldü. Ancak mikrofon sinyali, cihazın ölçüm aralığının tavanında doygunluğa girdi, yani kırpıldı. Kayıttaki tepe değer bu yüzden geçerli bir ölçüm sayılmaz; burada sonuç olarak sunmuyoruz. Kayıtta ölçüm noktasının uzaklığını veren iki alan da birbiriyle çelişiyor. Bu nedenle mesafe ve ölçekli mesafe bilgisi de vermiyoruz.

DTEX değerlendirmesi: Bu ayrıntı 2027’den itibaren daha da önemli. Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmeliğe eklenen 13/B maddesinin 4. fıkrası, patlatma anında kalibre edilmiş titreşim ve basınç sensörü kullanılmasını şart koşuyor. Hüküm 12.08.2027’de yürürlüğe girecek. Sensörün kalibre olması yetmez; ölçüm aralığı da beklenen düzeye göre seçilmelidir. Aksi halde kayıt alınır ama kullanılamaz.

Video

İki Yapının Patlayıcılar ile Kontrollü Yıkımı | Hassa, Hatay

⚠️ Sorumluluk Reddi

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme ve akademik/mesleki tartışma amacıyla hazırlanmıştır; herhangi bir yıkım, patlatma veya mühendislik uygulaması için tasarım, talimat veya reçete niteliği taşımaz. Patlayıcı madde ve kontrollü patlatma işlemleri, ilgili mevzuat kapsamında yetkilendirilmiş uzmanlarca, saha koşullarına özgü hesap ve raporlarla yürütülmelidir. Mevzuat hükümleri değişebilir; her uygulama öncesinde Resmî Gazete’de yayımlanan güncel ve yürürlükteki metin esas alınmalıdır. DTEX Savunma Madencilik, bu içeriğin üçüncü kişilerce kullanımı sonucu doğabilecek sonuçlardan sorumlu tutulamaz.

◆ ◆ ◆

📚 Kaynaklar (erişim: 2 Ekim 2026)

  1. Instantel Micromate (seri UM12584) olay kaydı UM12584_20230915172254, 15.09.2023 — DTEX arşivi, yayımlanmamış ölçüm kaydı.
  2. DTEX, Patlatma Titreşim Uygunluk Analizi — Hatay/Hassa 15.09.2023 — iç analiz.
  3. DIN 4150-3, Erschütterungen im Bauwesen – Teil 3: Einwirkungen auf bauliche Anlagen, Tablo 1.
  4. 30 CFR 817.67, “Use of explosives: Control of adverse effects”, (d)(4) ve Figure 1 — law.cornell.edu
  5. Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik — RG 12.08.2026, Sayı 33338. Ana yönetmeliğe md. 13/B eklendi; değişiklik yönetmeliğinin 14/b maddesine göre 12.08.2027’de yürürlüğe girer. resmigazete.gov.tr
  6. Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği — RG 30.11.2022, Sayı 32029. resmigazete.gov.tr
  7. DTEX YouTube, “İki Yapının Patlayıcılar ile Kontrollü Yıkımı | Hassa, Hatay”, 15.09.2026 — youtu.be/Ka_mxJEUPtk